2. Մի բառով qրի՛ր:
ա) Ո՞վ է այն մարդը. որը կենդանիներին հետապնդելով և որսալով է զբաղվում:
որսորդ
բ) Ի՞նչն է այն առարկան. որ ստանում են մեծ՝ երկար ու լայն կտորից: Վերից վար կախվելով՝ ծածկում, փակում է որևէ բան: Դա նաև բեմն է բաժանում հանդիսասրահից:
վարագույր
գ)Ի՞նչն է այն փոքրիկ միջատը, որ երկու թև ունի բարալիկ կնճիթ, որով սնվում է: Իսկ սնվում է արյունով:
մոծակ
դ) Ո՞վ է այն արհեստավորը, որն զբաղվում է երեսը սափրելու, մազերը խուզելու, կտրելու, հարդարելու գործով:
վարսահարդար
ե) Ի՛նչն է այն պղնձյա առարկան, որի մեջ մետաղյա լեզվակ է կախված: Բարակ կամ հաստ պարանով լեզվակը պատերին են խփում՝ հնչեցնելու համար:
զանգ
5. Տրված բառերը գործածելով՝ պատմությո՛ւն հորինիր:
Թանկ, թմբուկ, հերթ, հիշել, բերդ, գիրք, թիթեռ, թմրած,ընծա, կեռաս:
Թագավորն արթնացավ ուրախ ժպիտով, ծնունդն էր այսօր, շնորհավո՜ր։ Նեզիր-վեզիրները որոշեցին ընծա նվիրել, գնացին վաճառականների մոտ, շատ փնտրեցին, բայց լավագույնը չգտան։ Մի պահ եկավ մի վաճառական․ <<Մի՜րգ, բանջարեղեն, եկեք, համեցեք, կտամ սիրով, թանկ չէ>>։ Նեզիր-վեզիրները գնացին տեսան հերթ է հավաքվել երկա՜ր-երկար։ Նրանք ասացին․
-Ճամփա տվեք՝ շտապ է, շտապ։ Բոլորը բացեցին մի մեծ ճանապարհ։
Նրանք տեսան մեծ ու փայլուն կեռասներ, մեկի վրա նստած էր մի յուրահատուկ թիթեռ, այդ կեռասներից հանդիպում ես միայն նկարազարդ գրքում։ Հիշեցին, որ թագավորը ամենաշատը կեռաս էր սիրում։ Ճանապարհը երկար էր․ թմրած ոտքերով վերադարձան պալատ։
Թագավորական պալատում, որը ամուր բերդի էր նման, խինդ, ուրախություն էր, լսվում էր թմբուկների հնչյունները։ Մինչև լուսաբաց լավ ուրախացան, քեֆ արեցին։
6. Ընդգծված բառերն ի՞նչ հարցի են պատասխանում և ի՞նչ են ցույց տալիս:
Ծանր առարկա, կանաչ արտ, բարձր տանիք, գունավոր նկար, բարակ ժապավեն, նեղ ճանապարհ, պղտոր գետ:
Այս բոլոր ընդգծված բառերը պատասխանում են ինչպիսի հարցիր և ցույց են տալիս հատկանիշ։
7.Նախադասությունների ճիշտ հաջորդականությունը գրիր և տեքտը վերականգնի՛ր:
Նա ցանկացավ դունչը հասցնել խաղողին, բայց չկարողացավ: Հեռանալիս ինքն իրեն ասաց. «Ոչի՜նչ, դեռ խակ է»: Ուժ ու կարողություն չունենալու պատճառով հաջողության չեն հասնում, մեղքը գցում են պայմանների վրա: Քաղցած աղվեսը կախ ընկած ողկույզներով խաղողի վազ տեսավ:
Անպատասխանատուն
Քաղցած աղվեսը կախ ընկած ողկույզներով խաղողի վազ տեսավ: Նա ցանկացավ դունչը հասցնել խաղողին, բայց չկարողացավ: Հեռանալիս ինքն իրեն ասաց. «Ոչի՜նչ, դեռ խակ է»: Ուժ ու կարողություն չունենալու պատճառով հաջողության չեն հասնում, մեղքը գցում են պայմանների վրա: Որոշ մարդիկ էլ այդպիսին են:
8. Տրված բառերից յուրաքանչյուրին ի՞նչպիսի հարցին պատասխանող մի քանի բառ ավելացրու(աշխատիր չկրկնել):
Օրինակ՝ քարե, րարձր, երկհարկանի, բնակելի, գեղեցիկ տուն:
Հոգատար քույր, ուժեղ եղբայր, համբերատար մայր, աշխատասեր հայր, սիրող տատիկ, անհանգստացող պապիկ:
9. Գրավոր պատմիր՝ տրված բառն ի՛նչ է նշանակում:
Գիրք
Թղթյա առարկա, որն ունի իր մեջ հեքիաթ, պատմություն, բանաստեղծություններ, զանազան պատմություններ։
դիմակ
Իր, որը օգտագործում են դիմակահանդեսին և թաքցնում է մարդու դեմքը։
դերասան
Թատրոնում և ֆիլմում դեր խաղացող մարդ։
ընկույզ
Ընդեղեն, որի միջուկը նման է ուղեղին։
ժպիտ
Նկարվելիս մարդու ուրախ արտահայտությունը։
երեխա
Նորածին և մեծացող էակ։
10. Հարցում արտահայտող բառերի փոխարեն համապատասխան բառեր կամ բառակապակցություններ գրելով նախադասություննե՛ր ստացիր:
Ո՞վ ի՞նչ արեց:
Կովը բացահայտեց խոտի տեսակ։
Ի՞նչը ի՞նչ եղավ:
Բոլորը կովին ակադեմիա ուղարկեցին և նա ավարտեց մեկ շաբաթում։
Ովքե՞ր ի՞նչ են անում:
Մարդիկ կովի հետ լեզու գտան և կովը սկսեց խոսել։
Ինչե՞րը ի՞նչ են լինում:
Ոչխարներն էլ այդ բացահայտած խոտն էին ուտում։
Արդյունք
Կովը բացահայտեց խոտի տեսակ։ Բոլորը կովին ակադեմիա ուղարկեցին և նա ավարտեց մեկ շաբաթում։ Մարդիկ կովի հետ լեզու գտան և կովը սկսեց խոսել։ Ոչխարներն էլ այդ բացահայտած խոտն էին ուտում։
11. Ա և Բ խմբի բառերի տարբերությունը գտի՛ր (ի՞նչ են ցույց տալիս. ի՞նչ հարցհրի են պատասխանում) ու գրիր:
Ա. Տղա. թանաք, խրճիթ, արգելք, աղջիկ, բաժակ, բանալի, տատիկ. ուսուցիչ. թռչուն. հեղեղ. մարդիկ. կանայք. դերձակ:
Բ. Հնձում են. խաղում էինք, լուսավորում ես, կտցահարեց, վազում էիք, թակում եմ, հեղեղ է, խռնվում են, շփոթեցի, բացել եք:
Ա խմիբի բառերը գոյական են, շնչող կամ անշունչ առարկաներ են։
Բ խմբում բոլորը բայ էին, կատարում էին գործողություն։
12. Ինչպիսի՛ հարցին պատասխանող ընդգծված բառերը տեքստից հանի՛ր: Համեմատիր. տրվա՞ծ, թե՞ ստացված տեքստում է վերաբերմունք արտահայտված:
Ասում են. Թե կոկորդիլոսն իր զոհին ուտելուց հետո իսկական արցունքներ է թափում: Ի՞նչ է. կոկորդիլոսը զոհին խղճո՞ւմ է: Մարդիկ ասում են. որ կերածը մարսելու ժամանակ նրա օրգանիզմում գեղձեր էլ են գրգռվում, որից և աչքերից թափվող հեղուկ է առաջանում: Այդ լացը նկատի ունեն. երբ մեկի մասին ասում են, թե՝ «կոկորդիլոսի արցունք է թափում»:
խեղճ, դաժան, վայրենի, թշվառ, գիտակ, ուրիշ, սուտ, կեղծավոր, արցունքանման
13. Շարունակի՛ր (հարցերին պատասխանելով գրավոր պատմի՛ր):
Մի օր ճամփա ընկանք ու գնացինք աշխարհ տեսնելու: Գնացինք, գնացինք, շատ թե քիչ, մեր իմացած ու չիմացած երկրներն անցանք, սարերն անցանք, ծովերն անցանք, անապատն անցանք, մեկ էլ դեմներս մի գունավոր քաղաք փռվեց: Որ մտանք, զարմանքից բերաններս բաց մնաց: Քաղա՛ք, դու քաղա՛ք, ոչ մի բան միագույն չէր:
Տներն ինչի՞ց էին կառուցված:
Տները կառուցված էին սովորական քարից, այն քարից, որը օգտագործում էին հնում:
Ծառերը, թփերն ու ծաղիկներն ինչպիսի՞ն էին:
Ծաղիկները, թփերն ու ծառերը վառված էին:
Կենդանիներն ինչպիսի՞ն էին:
Կենդանիները մոխրագույն էին, կամ ավելի մուգ և ընդմիշտ տխուր էին:
Ինչպիսի՞ քաղաք էր:
Տխուր, միմիանց վիրավորող և անգույն:
Ինչի՞ց էր քաղաքն այդպիսին դարձել:
Մարդկանց թշնամի լինելու պատճառով, իրար չհարգելու, տխուր լինելու…
Մարդիկ ի՞նչ տեսք ունեին, ինչպիսի՞ն էին, ինչո՞վ էին զբաղվում:
Մարդիկ բարձրահասակ էին, ծուռ մեչքով, նրանք անկյանք էին և դախ, ոչինչով չէին անում, միայն համակարգչով և հեռախոսով էին զբաղվում:
Ձեզ ինչպե՞ս ընդունեցին: Ի՞նչ արեցիք այդտեղ:
Մեզ ուշադրություն չդարցրեցին և զբաղվեցին իրենց գործերով, նրանք մեզ տեսան մի երկա՜ր-երկա՜րփողոցում:
14. Նախադասություններում գործողություն կատարողի անունը չկա. գտի՛ր՝ մե՞կն է, թե՞ մեկից ավելի (եզակի՞ է, թե՞ հոգնակի):
Զարմացա: Տեսանք: Փնտրում ես: Վազում եք: Կտա: Կհասնեն:
Զարմացա, փնտրում ես, կտա-այս բայերը բոլորը եզակի են, գործողությունը կատարում է մեկ մարդ:
Տեսանք, վազում եք, կհասնեն-այս բայերը բոլորը հոգնակի են, գործողությունը կատարում են երկու, կամ երկուսից ավել մարդիկ:
15. Տրված բառերը երեք խմբի բաժանի՛ր և այդ խմբերի տարբերությունը բացատրի՛ր:
Ծաղիկ. ջինջ. վազել. բուրավետ. մեծ. ժամացույց. թրթռալ. թիավարել, ջուր. ջրոտ. ուրախ. ջրել. սար. մարդ. գնալ, ծաղկավետ. հրաշալի. երեխա. լողալ. վազվզել. մաքուր. նավաստի. օձ, ճկուն. սողալ, իջնել, բացվել, չխկչխկալ, սև. ինքնաթիռ, առվակ. պայծառ, գոռգոռալ, գարուն, բարձրանալ, սպիտակ, թիթեռ, պահակ, նավակ. գաղտնի, պահել, հատիկ, ոսկեզօծ, ոսկեզօծել, երկաթյա:
Առաջին խումբ-գոյական՝ ինչ, ով, ովքեր, ինչեր հարցին պատասխանող
Ծաղիկ
ժամացույց
ջուր
սար
մարդ
երեխա
նավաստի
օձ
ինքնաթիռ
առվակ
գարուն
թիթեռ
պահակ
նավակ
Երկրորդ խումբ-ածական՝ ինչպիսի հարցին պատասխանող
Ջինջ
բուրավետ
մեծ
ջրոտ
ուրախ
ծաղկավետ
հրաշալի
մաքուր
ճկուն
սև
պայծառ
սպիտակ
գաղտնի
հատիկ
ոսկեզոծ
երկաթյա
Երրորդ խումբ-բայ՝ ինչ անել, ինչ արեցին հարցին պատասխանող
Վազել
թրթռալ
թիավարել
ջրել
գնալ
լողալ
վազվզել
սողալ
իջնել
բացվել
չխկչխկալ
գոռգոռալ
բարձրանալ
գաղտնի
պահել
ոսկեզօծել
16. Հականիշները (հակառակ իմաստ ունեցող բառերը) գտի՛ր և զույգ-զույգ գրի’ր:
Միշտ. անարատ, ոչնչացնել, արատավոր, բացահայտ. թույլ. վերջին. Համաձայնել. հանգստանալ. գտնել. երբեք. Հավաքել, աջ. արթուն.քնած, հրաժարվել. առաջին, գաղտնի, ամուր, աշխատել, կորցնել, ստեղծել, վատնել, Մերժել, ձախ:
Միշտ-երբեք
Արթուն-քնած
Թույլ-ամուր
Համաձայնվել-մերժել
Աջ-ձախ
Անարատ-արատավոր
Ոչնչացնել-ստեղծել
Գտնել-կորցնել
Աշխատել-հանգստանալ
Հավաքել-վատնել
Բացահայտ-գաղտնի
Հրաժարվել-վերջին
17. Ա և Բ խմբի բառերի իմաստների տարբերությունը բացատրիր:
Ա Բ
գոռոզ — գոռոզանալ
ուղիղ — ուղղել
խոնարհ – խոնարհել
կանաչ — կանաչել
Ա խմբում սովորական բառեր են, իսկ Բ խմբում բայեր են, այդ բոլոր բառերը գործողություններ են դարձել:
19. Բառակապակցությունների իմաստները մեկական բառով արտահայտի՛ր:
Օրինակ՝ բարձր հասակ ունեցող-բարձրահասակ:
Բարի սիրտ- ունեցող, խիղճ չունեցող-անխիղճ, բարձր ձայնով-բարձրաձայն, միշտ ժպտուն-ժպտերես, գանձը պահելու տեղ–գանձարան, կապույտ աչքերով–կապուտաչյա, արքայի որդի–արքայազն, հույների երկիր–Հունաստան, փոքր էշ–քուռակ, ծաղիկներով զարդարված–Ծաղկազարդ:
20. Հարցում արտահայտող բառը տրված բառերով կամ նրանցով կազմված բառակապակցություններո՛վ փոխարինիր:
Գիրքը որտե՞ղ է:
Պայուսակ, գրադարակ, պահարան, սեղան, ձեռք:
Գիրքը հնագույն պայուսակի մեջ է:
Գիրքը անծայրածիր գրադարանի գրադարակում է:
Գիրքը իմ սենյակի հսկա պահարանում է:
Գիրքը փայլուն սեղանի վրա է:
Գիրքը իմ փափուկ ձեռքի մեջ է:
21. Մեկ տառ փոխելով՝ տրված բառերից նոր բառե՛ր ստացիր:
Օրինակ՝ որդ-արդ (հիմա), երդ, որբ, որթ, որձ, որմ (պատ), որջ, որս:
Հորդ-բորդ, հարդ-բարդ, ուղտ-ուղի, աղտ-ուղտ, գիրք-դիրք:
22. Տրված բառերից նորե՛րը կազմիր՝ակ, իկ, ուկ մասնիկներով (ածանցներով): Այդ ածանցներն ի՞նչ իմաստ են տալիս.
Ա) Աստղ, արկղ, թիթեռ, թերթ, հայր, մայր, տատ, պապ, քաղցր, անուշ:
Աստղիկ, արկղիկ, թիթեռնիկ, թերթիկ, հայրիկ, մայրիկ, պապիկ, քաղցրիկ, անուշիկ:
Բ) Գետ, նավ, դուռ (ն), թռչուն, որդի:
Գետակ, նավակ, նռնակ, թռչնակ, որդյակ
Գ) Խոզ, տաք, գառ(ն), հարս (ն):
Խոզուկ, տաքուկ, գառնուկ, հարսիկ
Այդ ածանցները բոլոր բառերը փոքրացնում են:
23. Նախադասություններն ավարտի՛ր:
Քաղցած աղվեսը համոզում էր աքլորին. Բայց, աքլորը ծուղ-րու-ղու կանչելով աղվեսին չէր լսում:
Քաղցած աղվեսը համոզում էր աքլորին. Թեև աքլորը չկար:
Քաղցած աղվեսը համոզում էր աքլորին. Որը արդեն չկար:
Քաղցած աղվեսը համոզում էր աքլորին, որին արդեն կերել էր:
Քաղցած աղվեսը համոզում էր աքլորին, որից մնացել էր միայն ոսկորները:
Քաղցած աղվեսը աքլորին համոզում էր, որովհետև աքլորը նրան խորովում էր:
Քաղցած աղվեսը աքլորին համոզում էր, երբ աքլորը ուտում էր:
Քաղցած աղվեսը աքլորին համոզում էր, որ քաղցած չլինի:
Քաղցած աղվեսը աքլորին համոզում էր, չնայած մտքում դեռ ձևակերպում էր:
24. Հարցերին պատասխանելով՝ դպրոցական հինգերորդ տարվա մասին գրավոր պատմի՛ր:
Ա) Ի՞նչ նորույթուն կա ձեր դասարանում (աշակերտների թիվը նո՞ւյնն է. Նույն տեղո՞ւմ եք դաս անում և այլն):
Մեր դասարանը շատ չար էր, այդ պատճառով մեզ դասարան չէին տվել:
Բ) Ի՞նչ նոր առարկաներ եք անցնում: Դրանք ինչո՞վ են հետաքրքիր (ուրիշ ի՞նչ տպավորություն ունես):
Մեզ մոտ երկուշաբթի օրը առաջացավ նոր առարկա՝ բժշկություն: Ես գնում էի և շատ հետաքրքիր էր:
Գ) Ուսուցիչներիդ մասին պատմիր:
Իմ ուսուցիչները շատ լավն էին, բայց իմ ընկերների կեսը չէին սիրում նրանց: Ես բոլոր ուսուցիչներիս սիրում էին, ինչպես իմ մայրիկին և հայիկին: Նրանք շատ բարի էին, շատ լավ էին բացատրում, հումորով էին… Բայց քանի ո մենք արդեն տեղափոխվում էինք ես իմ ուսուցիչներին ամու՛ր գրկում էի և միշտ հիշում եմ նրանց մասին:
Դ)Պատմի՛ր՝ դպրոցում փոփոխություն կա՞ (շենքը, բակը, կարգ ու կանոնը և այլն):
Այո, մեզ մոտ վերնատանը ավելացել էր պատշգամբ և ես սեպտեմբերին զամացել էի, թե, ե՞րբ են հասցրել պատրաստել:
Ե) Ի՞նչ վերաբերմունք ունես այդ ամենի նկատմամբ:
Ես միշտ զգույշ էի, այսինքն երբեք ոչինչ չեմ քանդել, կամ ջարդել, շատ եմ սիրել իմ դպրոցը և մեկ անգամ այդ պատճառով երկար լացել, հուզվել եմ:
25. Կետերի փոխարեն հատկանիշ ցույց տվող տրված բառերը (ածականները) տեղադրի՛ր: Տրված ու ստացված տեքստերը համեմատի՛ր (ածականները խոսքում ի՞նչ դեր ունեն):
Գետնի վրայով լայնահուն ու հորդահոս գետեր, սառնորակ ու մաքուր առվակներ են, հոսում, գետնի տակից արագավազ ու բարձր աղբյուրներ են բխում, և երբ նրանց ջրերը որևէ իջվածքում կուտակվում են. Լիճ է գոյանում: Իսկ որքա՞ն լեռնային լճեր կան: Երկրագնդի կապույտ լճի՝ Բայկալի ափերը երիզող ամենամեծ լեռներն ասես թափանցիկ մշուշի վրա են կախված: Ձգվում է զուլալ լիճը հարյուրավոր կիլոմետրեր, ու տեղացիները նրան ծով են անվանում: Բայկալը վճիտ ու անուշահամ ջուր ունի: Արևոտ ու հանդարտ եղանակին լճի հատակը տեղ-տեղ երևում է:
Մեր հանրապետությունը հորդահոս, սքանչելի լճերով հարուստ է: Դրանցից ամենախորը Սևանա լիճն է, որտեղ իշխան ձուկն է բնակվում: Դիլիջանից քիչ հեռու մի գեղատեսիլ լիճ կա: Նա այնքան թափանցիկ ջուր ունի, որ նրան Պարզ լիճ են կոչում:
(Բառերը ջնջել եմ)
26. Նախադասություններն ընդարձակի՛ր՝ ինչպիսի՞ կամ ո՞ր հարցերին պատասխանող բառեր կամ բառակապակցություններ ավելացնելով.
Օրինակ՝Կինը հարցրեց: — Երիտասարդ կինը հարցրեց: Կամ՝ Լայնեզր գլխարկով կինը հարցրեց:
Շունը մտավ-Փամփլիկ շունը մտավ իր տնակը:
Սիրտը քար է-Սիրտը քար է սերը հասկացող մարդկանց համար:
Հայրն ընկեր է-Հայրն ընկեր է երեխաների համար:
Երկիրը պտտվում է-Կղզիներով Երկիրը պտտվում է արևի շուրջ:
27. Գործողություն ցույց տվող բառերը(բայերը) ո՞վ կամ ի՞նչ հարցին պատասխանող. առարկա ցույց տվող բառե՛ր (գոյականներ) դարձրու:
Օրինակ՝ լուծել — լուծույթ.
սպասել- սպասավոր. սպասյակ. սպասուհի. սպասում:
Իշխել-իշխան
բժշկել-բժիշկ
բացել-բացահայտ
ուսուցանել-ուսուցիչ, ուսանող
ճեղքել-ճեղք
պահել-պահապան, պահակ
հյուսել-հյուս, հյուսվածք
բանել-բանավոր
գրել-գրավոր, գիր
գործել-գործողություւն
զգալ-զգոն
հարցնել-հարց, հարցազրույց
28. Տրված հարցերին պատասխանի՛ր և առաջադրանքը կատարի՛ր:
Ո՞վ է ընկերդ (ընկերուհիդ):
Ես ունեմ երկու ընկերուհիներ՝ Հասմիկը և Ադելը:
Մանրամասն նկարագրի’ր նրա արտաքինը (հասակը. կառուցվածքը. դեմքը. հագնվելը և այլն):
Նրանք շատ բարի են, ես իրենց բնավորությամբ նմանացնում եմ: Ադելը գնում է կարատեի, իսկ Հասմիկը խնամում է իր քույրիկին, մայրիկին: Ես, Ադելը և Հասմիկը ունենք հարազատ, փոքրիկ բարեկամներ:
Նրա բնավորության մասի՛ն պատմիր:
Նրանք սիրում են ուշադրությունը իրենց գրավել, ինչպես բոլորը: Սիրում են կարդալ կարճ գրքեր, ծիծաղել և խփել տղաներին:
Պատմի՛ր՝ նա ի՞նչ է սիրում և ինչ չի սիրում:
Ադելը սիրում է, որ միասին ենք լինում և չի սրում, երբ Հասմիկը յոթերի ՄԱարի հետ է խոսում անըդնդհատ:
Հասմիկը չի սիրում, որ Ադելը նրանից նեղանում է, իսկ սիրում է, որ Ադելը նրա հետ չի վիճում:
Նրա մեջ կա՞ բան. որ չես հավանում. կուզե՞ս. որ փոխվի: Գրի՛ր՝ ուզում ես նրանից ինչ-որ բան սովորել:
Ես կուզեմ, որ նրանք չարտագրեն դասերը ուրիշի բլոգից և սկսեն ինքնուրույն անել դասարանական և տնային աշխատանքները: Ես չունեմ նրանցից ինչ-որ բան սովորել, ես կուզեմ, որ նրանք ինձնից սովորեն մի բան:
բ) բոլոր պատասխաններդ մի տեքստում հավաքիր և ընկերոջդ (ընկերուհուդ) մասին գրավոր պատմիր:
Ես ունեմ երկու ընկերուհիներ՝ Հասմիկը և Ադելը: Նրանք շատ բարի են, ես իրենց բնավորությամբ նմանացնում եմ: Ադելը գնում է կարատեի, իսկ Հասմիկը խնամում է իր քույրիկին, մայրիկին: Ես, Ադելը և Հասմիկը ունենք հարազատ, փոքրիկ բարեկամներ: Նրանք սիրում են ուշադրությունը իրենց գրավել, ինչպես բոլորը: Սիրում են կարդալ կարճ գրքեր, ծիծաղել և խփել տղաներին:
Ադելը սիրում է, որ միասին ենք լինում և չի սրում, երբ Հասմիկը յոթերի ՄԱարի հետ է խոսում անըդնդհատ:
Հասմիկը չի սիրում, որ Ադելը նրանից նեղանում է, իսկ սիրում է, որ Ադելը նրա հետ չի վիճում:
Ես կուզեմ, որ նրանք չարտագրեն դասերը ուրիշի բլոգից և սկսեն ինքնուրույն անել դասարանական և տնային աշխատանքները: Ես չունեմ նրանցից ինչ-որ բան սովորել, ես կուզեմ, որ նրանք ինձնից սովորեն մի բան:
գ) Շարադրությունդ վերնագրի’ր:
Իմ գժուկ ընկերուհիները
30.Ընդգծված բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառերով:
Մեր ժամանակի ամենից կարևոր խնդիրներից մեկն այն է, որ երկրի գնդի վրա զգալի ձևով պակասել է մաքուր ջրի քանակը` նրա պաշարների ոչ խնայողաբար օգտագործման և ջրի ամբարների ու գետնի տակի ջրերի առանց ընդհատվելու աղտով լցվելու հետևանքով:
Միևնույն ժամանակ ջրի ոչ լուծելի խնդիր է առաջ գալիս այն պատճառով, որ փոխվում Է ջրի մեջ հանքային աղերի և մանրագույն (միկրո) տարրերի պարունակությունը: Սրտի և անոթների համակարգը հիվանդ է դառնում առանց ջրում լուծված անհրաժեշտ աղերի: Ջրի փոփոխությունը բացասաբար է անդրադառնում նաև երկրի բույսերի աշխարհի ու կենդանիների վրա:
Մեր ժամանակի-ժամանակակից
Ոչ խնայողաբար-անխնա
Ջրր ամբարների-ջրամբարների
Առանց ընդհատվելու-շարունակ
Ոչ լուծելի-անլուծելի
Սրտի և անոթների-սրտանոթային
Հիվնդ է դառնում-հիվանդանալ
31. Ընդգծված բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառերով:
Փոքր Ասիայի Եփեսոս քաղաքում հարյուր քսան տարի շարունակ մի տաճար էին կառուցում` բուսականության և պտղաբերության աստվածուհի Արտեմիսի տաճարը: Լիդիական Կրեսոս թագավորը Արտեմիսի տաճարին սյուներ էր նվեր տվել: Աստվածների պատկերներով մարդու հասակ ունեցող բարձրաքանդակները զարդարում էին սյուները: Կրեսոսը Եփեսոսյսւն Արտեմիսին մի ուրիշ բարձր արժեք ունեցող նվեր էլ էր ընծա բերել` կովերի` ոսկուց ձուլած դրոշմապատկերներ:
Երբ աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը համարվող այդ տաճարի շինարարությունն ավարտին հասավ, գարմանք ու հիացմունք առաջացրեց բոլոր նրանց մեջ, ում վիճակվեց տեսնել մարմարից կերտված, նուրբ գեղեցկություն ունեցող շինությունը: Մ. թ. ա. 356 թ. Եփեսոսի բնակիչ ոմն Հերոստրատոս, ցանկանալով իր անունն անմահացնել, կրակի մատնեց նշանավոր սրբավայրը: Նրա հանցագործությունը բոլորին զայրացրեց: Փոքր Ասիայի բոլոր պետությունները միասին որոշեցին մոռացության տալ Հերոստրատի անունը: Պատմություն գրողները նույնիսկ տաճարի հրդեհի մասին գրելիս իրավունք չունեին հրդեհողի անունը նշելու: Բայց հին աշխարհի որոշ հեղինակներ, այնուամենայնիվ, պահեցին ոճիրը գործողի անունը:
Նվեր տվել–նվիրել
Բարձր արժեք–բարձարժեք
Ընծա բերել–ընծայել
Ոսկուց ձուլած–ոսկեձույլ
Ավարտին հասավ–ավարտվեց
Գարմանք ու հիացմունք առաջացրեց–զարմացրեց
Մարմարից կերտված–մարմարակերտ
Նուրբ գեղեցություն ունեցող–նրբագեղ
Մոռացության տալ–մոռանալ
Պատմություն գրողներ–պատմագիրներ
Ոճիրը գործողի–ոճրագործ
31. Բառակապակցություննե՛ր կազմիր՝ հարցում արտահայտող բառի փոխարեն տրված գոյականները կամ նրանով կազմված բառակապակցությունները գրելով:
Պառկել ո՞րտեղ:
Գետաձին պառկում է իր մահճակալի վրա:
Երբ մենք հասանք Վրաստան, ես վազելով գնացի ծովափի ավազի վրա պառկելու:
Անդուդնի եզրին մոտիկ ես իմ ընկեների հետ դրեցի և հավաքեցի վրանը, իսկ երեկոյան պառկեցի վրանում:
Գետի ափին մենք պառկեցինք հանգստանալու:
Անտառում վրանը անտառի բացատում էր և այնքան գեղեցիկ էր, որ պեռկեցի աշնանային տերևների վրա:
Ես կարմրուկի պատճառով պատկեցի հիվանդանոցում:
Ծովափ, մահճակալ, անդունդի եզր, գետի ափ, անտառի բացատ, անկողին, հիվանդանոց:
Գրի՛ր՝ առաջադրանքը ո՞ր վերջավորությունների կամ բառերի օգնությամբ կատարեցիր:
Ես օգտագործեցի բոլոր բառերը և ստացվեցին ուրախ նախադասություններ:
32. Յուրաքանչյուր շարքի չորս բառերն ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշ ունեն, որ նույն շարքի մի բառը չունի:
ա) Երաշտահավեր
սիրամարգ
առյուծներ
վագրեր
դեղձանիկներ
բ) Մանուկներ
երեխա
պատանիներ
երիտասարդներ
մարդիկ
գ) Հատիկներ
կապիկներ
ձագուկներ
կանայք
տանտիկիններ
33. Նախադասությունն ընդարձակի՛ր՝ ավելացնելով ո՞ւր, դեպի ու՞ր, որտե՞ղ, որտեղի՞ց, որտեղո՞վ հարցերին պատասխանող բառեր ու բառակապակցություններ:
Օրինակ՝ Օրվա հերոսը գալիս էր: — Օրվա հերոսը մեզ մոտ էր գալիս:
Օրվա հերոսը դեպի տուն էր գալիս: Փողոցով օրվա հերոսն էր գալիս: Դիմացից օրվա հերոսն Էր գալիս:
Մի ոհմակ է երևում:-Հեռվից մի մեծ, ահավոր ոհմակ է երևում, լուսնի վրայով:
Ի՜նչ հանգիստ ես կանգնած:-Դպրոցում, դասի ժամին ի՜նչ հանգիստ ես կանգնած:
Թռչունների մի երամ անցավ:-Աշնան մի ոսկի օր, տերևների տերևաթափին երկնագույն երկնքով քնքուշ թռչունների մի մեծագույն երամ անցավ:
Երամը թռավ. հեռացավ:-Աշնան մի ոսկի օր, տերևների տերևաթափին երկնագույն երկնքով քնքուշ թռչունների մի մեծագույն երամ անցավ և երամը թռավ. հեռացավ այս հարուստ աշխարից Իջևան:
Նախորդ օրը կարգ ու կանոն էր հաստատել:-Անցած տխուր շաբաթվա նախորդ օրը երկար կարգ ու կանոն էր հաստատել քաղաքապետը:
Հաջորդ օրը բոլորս գնալու էինք:
Այդ փոքրիկին կարելի է տեղավորել:-Այդ չստացված սերւոնդից եկած թոքրիկին կարելի է տեղավորել իմ ամենափոքրիկ պայուսակի մեջ:
34. Տրված բառերի հոմանիշ ձևերը գտի՛ր:
Օրինակ՝ ամենից լավ — ամենալավ, լավագույն
ամենամեծ — ամենից մեծ. Մեծագույն
փոքրագույն — ամենափոքր, ամենից փոքր
Ամենավատ, գեղեցկագույն. բարձրագույն. ամենաազնիվ. ամենից հզոր, ամենից ահեղ, համեստագույն, ամենահին, ամենից ծանր, ամենալուրջ, ամենից խոշոր:
35. Նախադասությունից բառերը հերթով հանի՛ր, մինչև մեկ բառ մնա:
Օրինակ՝Երկար ու դժվարին ճանապարհով էր եկել:
Երկար, դժվարին ճանապարհով էր եկել: (Չորս բառ)
Դժվարին ճանապարհով էր եկել: Կամ՝ երկար ճանապարհով էր եկել (Երեք բառ)
Ճանապարհով էր եկել (երկու բառ)
Եկել էր: (մեկ բառ)
Ցերեկները սովորաբար մի քիչ քնում է: սովորաբար քնում եմ :երք բառ
քնում եմ
քնեմ
Երեկոյան երկնքում գունդ-գունդ կուտակվեցին ամպերը:
Երեկոյան երկնքում գունդ -(գունդ) կուտակվեցին ամպերը: երեք
Երեկոյան կուտակվեցին : երկոււ
կուտակվեցին Մեկ
Նա տանն օրերով բարձրաձայն կարդում էր սիրելի բանաստեղծի գործերը:
սիրելի բանաստեղծի գործերը
կարդում էր
բանաստեղծի
Հետո այդ հսկայական արձանը տեղափոխեցին գետափ:
արձանը տեղափոխեց գետափ
տեղափոխեց գետափ
գետափ
Արագիլը ճնճղուկի ձագերին պաշտպանում էր օձից:
պաշտպանում էր օձից:
պաշտպանում էր
օձից
36.Ընդգծված բառերի և բառակապակցությունների փոխարեն տրվածներից մեկը (հոմանիշը) գրի՛ր:
Հիմալայներում, ձյունոտ անտառ գնալիս. գիտական արշավախմբի անդամները տեսել են մորթիներով ծածկված երկու կնոջ: Գիտնականները գնացել են նրանց ետևից և գտել են նրանց բնակարանը, որը քարանձավ է եղել: Պարզվում է, որ 20-րդ դարում դեռ գոյություն ունեն քարանձավային մարդիկ: Նրանք չեն կարողանում օգտվել կրակից, իսկ որպես հագուստ օգտագործում են վայրի կենդանիների մորթիները: Սնվում են հում սննդով. որը կացարանի շրջակայքում շատ է: Քաղաքակիրթ մարդկանց հետ առաջին հանդիպումն ուղեկցվել է վախով ու ծայրաստիճան զարմանքով:
Հետապնդել են նրանց, սարսափ, անցնելիս . ապրում են. Կացարան, առատ. գործածում են. Նկատել են. հայտնաբերել են. կերակրվում են, ապշահարությամբ, քարայր:
37. Տրված բառերը գործածելով՝ պատմություն հորինի՛ր:
Պատրաստակամ. Կարդալ. Տարի, երամ, թակարդ, պարգևել, մառան. թութակ, տակառ:
Ամեն տարի աշնաանը մառանը լցվում է գինու տակառներով: Պապիկը մառանի մի թոքրիկ հատվացում ամբարում է նաև ցորեն այդ իսկ պատճառով մշտական թակարդը լարված է լինում մառանում: Ես և եղբայրս շատ ենք սիրում իջնել մառան լսել պապիկի անվեջ պատմությունները: Գեղեցիկ է աշունը գյուղում
38. Անջատ գրվող բարդ բառերի (հարագրությունների) իմաստները մեկական բառերով արտահայտի՛ր:
Պար գալ-պարել
. զրույց անել-զրուցել
խաղ անել-խաղալ
թույլ տալ-թույլատրել
39. Այբբենական կարգով դասավորի՛ր՝
ա) սենյակիդ իրերի անունները.
ապակի
դարակ դուռ
Ծացկոց
Մահճակալ
Պատուհան
Ցուցանակ
բ) սիրածդ գրքերի անունները.
Երկարագուլպա պեպա
Չարլին շոկոլադե աշխարհում
ԷՄԻԼԻ ԱՐԿԱԾՆԵՐԸ
40. Կազմի՛ր տրված բայերի այն ձևերր, որոնք պա- տասխանում են ի՞նչ է անում հարցին (ներկա ժամանակ):
Օրինակ՝ պարել — պարում է:
Ա. Կրկնել-Կրկնում է
խոնարհել-խոնահրել է
գնալ-գնացել է
տապակել-տապակել է
հասնել-հասել է
վերցնել-վերցրել է
թռչել-թռչել է
աճել-աճել է
հանգստացնել-հանգստացել է
վերադառնալ-վերադառնում է
դնել դնում է
թողնել-թողում է
Բ. Գալ-գալիս է
լալ-լալիս է
տալ-տալիս է
41. Շարունակի՛ր (հետո ի՞նչ եղավ):
Արթնացա, երբ արևն արդեն ծագել ու շողերը ներս էր գցել պատուհանիցս: Արագ հագնվեցի ու վազեցի ղեպի խոհանոց: Շտապում էի: Խոհանոցից տղամարդ դուրս եկավ թե կին՝ չհասկացա: Տարօրինակն էր: Նա էլ զարմացած ինձ էր նայում: Մի վատ բան գուշակեցի: Նետվեցի միջանցք ու աչքս գցեցի մեծ հայելուն: Ես ճիշտ այնպիսին էի, ինչպիսին խոհանոցից դուրս եկածը, շատ տարօրինակն էի: Մի քիչ շփոթված ու մի քիչ տխուր մտա սենյակ: Այնտեղ հավաքված էին իրարից չտարբերվող տարօրինակ ու շփոթահար մարդիկ՝ հինգ հոգի: Հավանաբար մերոնք էին: Միանգամից գլխի չընկա էլ, թե ո՛վ ով էր:
Հետո պարզվեց, որ այդ օրը մեր քաղաքում բոլոր մարդիկ դարձել էին արտաքինով չափազանց նման էակներ․․․
․․․Եվ ահա՝ մի քանի րոպե անց, արդեն անհնար էր տղամարդուն կնոջից տարբերել, իսկ տղային՝ աղջիկից։ Ո՛չ տղամարդու տեսք ունեին, ո՛չ էլ կնոջ։ Բայց լավն այն էր, որ ձայները չէին փոխվել։ Ամեն մեկը խոսում էր այն ձայնով, որով որ խոսում էր առաջ։ Այդ պատճառով՝ միայն ձայնից էր կարելի մարդկանց իրարից տարբերել։ Եվ այդպես, մի կերպ այդ օրը անցկացրինք։ Բայց, ի ուրախություն մեզ, հաջորդ օրը բոլորը դարձան այնպիսին, ինչպիսին առաջ էին։
43. Նախադասություներն ընդարձակի՛ր:
Պտտվում է: – Փոքր հոլը պտտվում է։
Հասկանում ենք: – Մենք հասկանում ենք դա։
Հեռանում են: – Նրանք հեռանում են այստեղից։
Մոռացել ես:
Գտա:
44. Քո սովորական մեկ օրը նկարագրի՛ր (ամեն ինչ հերթով գրի՛ր, աշխատիր ոչինչ բաց չթողնել. Քեզ ամենաշատը օրվա ո՞ր պահն է դուր գալիս, որ գործերդ ես սիրով անում, որո՞նք՝ ուղղակի որպես պարտականություն, առօրյայիդ մեջ ի՞նչ կուզես փոխել և այլն):
Ես ամեն առավոտ արթնանում եմ տարբեր ժամերին, բայց դպրոցի օրերին 7:30, 7:40, 7:45: Ես շատ եմ սիրում դպրոցը: Ես հաճախում եմ ջութակի և դաշնամուրի, պարապում եմ, որ հաջողությունների և արդեն ջութակից ունեմ հաջողություն, մասնակցել եմ մրցույթի մեկ անգամ առաջին տեղ եմ գրավել, իսկ միջազգային մրցույթին երրորդ: Զբաղվում եմ նաև նկարչությամբ ունեմ շատ գեղեցիկ նկարներ:
45. Ընդգծված բառերի և արտահայտությունների փոխարեն փակագծերում տրվածներից մեկը գրի՛ր:
Որ խոսքր կարճեր, ավելորդ բաներ չէր ասի: (Կարճ կապեր, երկար չէր):
Որ խոսքը կարճ կապեր, ավելորդ բաներ չէր ասի:
Պարանը կարճ էր. աշտարակի ծայրին չհասավ: (Կարճ կապեր. երկար չէր)
Պարանը երկար չէր. աշտարակի ծայրին չհասավ:
Գլուխը կախ էր ու սիրտը կոտրված: (խոնարհ էր. իջեցներ)
Գլուխը խոնարհ էր ու սիրտը կոտրված
Դույլը ջրհորը կախեր թե չէ. թզուկը հայտնվելու էր: (խոնարհ էր. իջեցներ)
Դույլը ջրհորը իջեցրեց թե չէ. թզուկը հայտնվելու էր:
Դռան Ժանգոտ փակի վրա ինչ-որ թուղթ դրեց ու գնաց: (Կողպեքի. ծածկի)
Դռան Ժանգոտ կողպեքի վրա ինչ-որ թուղթ դրեց ու գնաց:
Եթե պատուհանը փակի, ցուրտ չի լինի: (Կողպեքի. ծածկի)
Եթե պատուհանը ծածկի, ցուրտ չի լինի:
46.Տրված բառերի այլարմատ (այլ արմատից կազմված հականիշները գրիր)
Օրինակ ‘ բարձր — ցածր.
Տալ- վերցնել
Սիրուն-տգեղ
լավ-վատ
մեծ-փոքր
ներքև-վերև
ուշադիր-ցրված
բարեկամ-թշնամի
աղքատ-հարուստ
կուշտ-սոված
դիտավորյալ-պատահաբար
հիշել-մոռանալ
վառել-մարել
դրական-բացսական
հրաժեշտ տալ-բարևել
հյուսել-քանդել
թույլատրել-արգելել
ընկնել-բարձրանալ
գումարել-հանել
թափթփել-հավաքել
պապանձվել-խոսել
գիշեր-ցերեկ
ելք-մուտք
ավարտել-սկսել
օգնել-վնասել
արագացնել-դանդաղել
50. Հարցերին պատասխանի´ր (կարող ես նաև հումորով գրել) .
Ձեր բնակարանում քանի՞ սենյակ կա: ձ
Բնակարանն ինչպե՞ս է կահավորված:
Այնտեղ ովքե՞ր են ապրում:
1 սենյակ-մայրիկ, հայրիկ, քույրիկ
2-ես
3-քույրիկ
4-հյուրասենյակ
Ինչպե՞ս են ապրում: Շատ լավ։
Ի՞նչ վերաբերմունք ունեն բնակարանի նկատմամբ: Շատ լավ։
51. Տրված գոյականներից ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բառեր (բայեր) կազմիր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծիր:
ա) Ամպել. ծաղկել. վարել, կարել, սգալ. երգել, ժողովել, օճառել:
բ) Գողանալ. վախել, քարանալ, մահանալ, մանկանալ, իջնել, մայրանայ:
52. Փակագծերում տրված բայերր պահանջված ձևով qրի´ր:
Հայտնի Է, որ ամենից շատ Արևմտյան Հնդկաստանի Չհրեպունջա շրջանում Է անձրև գալիս: Սակայն պարզվում Է, որ երկրագնդի վրա մի տեղ կա, որտեղ անհիշելի ժամանակներից անընդհատ անձրևում է: Դա Հարավային Ամերիկայում Է: Անձրևի հեղինակր ջրվեժն Է: Ուժեղ քամին, որր միշտ փչում է լեռներից, ջրափոշին հարթավայր է տանում: Այդտեղ ջրափոշին խոշոր կաթիլներ է դառնում ու որպես անձրև տեղում:
53. Նախադասությունները լրացրո´ւ: Գրածդ բայերն ընդգծի´ր:
Աշխարհը շատ ուրախ կլինի, եթե չլինեին պատերազմներ:
Մարդիկ շատ բարի կլինեն, եթե չլինեին դժվարություներ:
Ապրելը շատ անհետաքրքիր կլինի, եթե Ամեն օր անգործ նստել տանը:
Ոչ մի մարդ չի մնա այս մոլորակում, եթե լինի աշխարհի վերջը:
54. Ուշադրությո´ւն դարձրու Ա, Բ, Գ նախորդ նախադասությունների կետադրությանը, կետադրական տարբերություններ գտի´ր և օրինաչափությունը փորձի´ր բացատրել:
Ա- Ընկերս ասաց.
— Պապս սիրում է նկարներ հավաքել ու մի մեծ պատկերասրահ ունի:
Բ. — Պապս սիրու մ Էնկարներ հավաքել ու մի մեծ պատկերասրահ ունի,- ասաց ընկերս:
Դ. — Պապս սիրում է նկարներ հավաքել,- ասաց րնկերս,- ու մի մեծ պատկերասրահ ունի:
Ա. Քեռիս ասաց.
-Գիտե՞ս, որ մրջյուններն իրար տեղեկություն են հաղորդում ու անգամ հեռվից հեռու խոսում են իրար հետ:
Բ. — Գիտե՞ս, որ մրջյուններն իրար տեղեկություն են հաղորդում ու անգամ հեռվից հեռու խոսում են իրար հետ,- ասաց քեռիս:
Գ. -Գիտե՞ս, որ մրջյուններն իրար տեղեկություն են հաղորդում,- ասաց քեռիս,- ու անգամ հեռվից հեռու խոսում են իրար հետ:
55. Տրված ածականներից ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բայեր կազմի´ր և դրանց մեջ բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի´ր:
Գեղեցիկ, հպարտ, տգեղ, մեծ, փոքր, չար, չոր, թարմ, խոնավ, սև, բարձր, մանր, ճերմակ, դալուկ, ծանր:
Գեղեց(կանալ), հպարտ(անալ), տգեղ(անալ), մեծ(անալ), փոքր.անալ), չար(անալ), չոր(անալ), թարմ(անալ), խոնավ.(անալ), սև(անալ) բարձր(անալ)մանր(անալ), ճերմակ(անալ), դալկանալ(անալ), ծանր(անալ):
59. Տրված արմատներով ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բայեր կազմի´ր և դրանց մեջ բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի´ր:
Նստել, սահել, վազել, կարդալ, խաղալ, տեսնել, հագնվել, փախչել, սառչել, թռչել, կպցնել:
60. Նախադասությունների ճիշտ հաջորդականությունը գտի´ր և տեքստը վերականգնի´ր:
Այնտեղ այս ահավոր ծույլը փուշ, ճյուղ, կաթնախոտ ու տատասկ էր ուտում: Ձին գնաց ու պատմեց մարդուն: Ուղտը շատ ծույլ էր, մարդու մոտ աշխատել չէր ուզում ու աշխատանքից խուսափելու համար ապրում էր Ոռնացող անապատում: Հետո շունն ու եզը հերթով եկան: Ուղտը պատասխանեց.
-Ո՜ւզ, ո՜ւզ:
Ուղտը նրանց էլ միայն «ուզ» ասաց: Մի երկուշաբթի առավոտ ձին՝ թամբը մեջքին, սանձը բերանին, եկավ մոտն ու ասաց.
-Ո´ւղտ, ա´յ ուղտ, դո´ւրս արի ու մեզ նման աշխատի´ր:
Հենց այդ «ուզն» էլ նրան պատիժ դարձավ. դրանից մեջքին կուզ աճեց:
Ուղտը շատ ծույլ էր, մարդու մոտ աշխատել չէր ուզում ու ախատանքից խուսափելու համար ապրում էր Ոռնացող անապատում: Այնտեղ այս ահավոր ծույլը փուշ, ճյուղ, կաթնախոտ ու տատասկ էր ուտում: : Մի երկուշաբթի առավոտ ձին՝ թամբը մեջքին, սանձը բերանին, եկավ մոտն ու ասաց.
-Ո´ւղտ, ա´յ ուղտ, դո´ւրս արի ու մեզ նման աշխատի´ր:
Ուղտը պատասխանեց.
-Ո՜ւզ, ո՜ւզ:
Ձին գնաց ու պատմեց մարդուն:Հետո շունն ու եզը հերթով եկան: Ուղտը նրանց էլ միայն «ուզ» ասաց:
Հենց այդ «ուզն» էլ նրան պատիժ դարձավ. դրանից մեջքին կուզ աճեց:
64. Տրված բառերի իմաստները արտահայտի´ր բառակապակցություններով:
Օրինակ՝ դարավերջ — դարի վերջը,
աշխատասենյակ — աշխատելու համար նախատեսված սենյակ:
Գառնարած—գառներին արածեցնող
բարեսիրտ — բարի սիրտ ունեցող
չարամիտ — չար միտք ունեցող
լեռնագագաթ — լեռան գագաթ
արագահոս — արագ հոսող
հարթավայր — հարթ վայր
աստղագիտություն — աստղերի մասին գիտութուն
65. Կազմի´ր տրված գոյականների հոգնակին: Փորձի´ր բացատրել, թե ո՞ր բառերին է -եր վերջավորություն ավելանում, ո՞ր բառերին՝ -ներ.
Ա. Ծառեր, ձայներ, հոտեր, քարեր, կովեր, արջեր, փնջեր, լուրեր, բառեր, բեղեր, հայեր, հայրեր, ցեղեր, սրտեր, գրեր, ձյուներ, սյուներ, պատեր, հույներ, ձվեր, սրեր, քթեր, քույրեր, մայրեր, ձեռքեր, ոտքեր, տատեր, պապեր:
Բ. Եղբայրներ, աթոռներ, պապիկներ, տատիկներ, գրպաններ, թութակներ, եղնիկներ, ոչխարներ, սեղաններ, թռչուններ, մեքենաներ, բարեկամներ, աշակերտներ, մատյաններ, հեռախոսներ, ծաղկավաճառներ, պանրագործարաններ:
66. Բառակապակցություններ կազմի´ր՝ հարցում արտահայտող բառի փոխարեն տրված գոյականները գրելով:
Ծանոթանալ ո՞ւմ հետ, ինչի՞ն:
Ես առաջին անգամ ծանոթացա իմ մրցւյթի մրցակցի հետ, մայրիկս կարծիք հայտնեց ինձ:
Մեր դպրոցի գրադարանի տեսակետին ծանոթացան և չաթեցին, անմիթապես հետո սկսեցին գիրք, կարդալ, հետո մեքենա պատվիրեցին և գնացին տուն:
Մի աշխարհում կար մի աղջին և տղա, մի օր զբոսաշրջիկ տեսան երկուսով և վազեցին, նրանք միմիանց տեսան և ծանոթացան, հետո արդեն սկսեցին միասին ընկերություն անել:
69. Նախադասություններն ավարտի´ր:
Մի մարդ շուկայից ոչ թե ձեռնասուն կաքավ գնեց, այլ գնեց մի աֆրիկական գորիլա, կապիկ և մի անկրկնելի բնության նկար:
Մի մարդ շուկայից ձեռնասուն կաքավ գնեց, ուրեմն այն արդեն վաճառողին պետք չէր և այդ կենթանին գժված էր:
Մի մարդ շուկայից ձեռնասուն կաքավ գնեց, իսկ խանութից կենդանու կեր:
Մի մարդ շուկայից ձեռնասուն կաքավ գնեց, որպեսզի տանի տուն բմբլահանի և խորովի:
Մի մարդ շուկայից ձեռնասուն կաքավ գնեց, որովհետև կինը ուղարկել էր ուտեստի համար կաքավ բերելու:
Մի մարդ շուկայից ձեոնասուն կաքավ գնեց, որը արդեն սատկել էր:
Մի մարդ շուկայից ձեռնասուն կաքավ գնեց, որից միայնմիսն էրր մնացել:
Մի մարդ շուկայից ձեռնասուն կաքավ գնեց, որին շատ էր հարկավոր սեր:
Մի մարդ շուկայից ձեռնասուն կաքավ գնեց, երբ նա արդեն քաղցած էր:
Մի մարդ ձեռնասուն կաքավ գնեց այնտեղից, որտեղից առաջ էր գնում կով, ոչխար, հավ…
Մի մարդ շուկայից ձեռնասուն կաքավ գնեց, թեև այն արդեն ջփետրահանված, սատկաթ և հիվանդ էր:
70. Տրված բառազույգերի արմատները տեղափոխելով՝ նոր բառեր ստացի´ր (օրինակ՝ բարեժպիտ, մանկամիտ — բարեմիտ, մանկամպիտ): Ստացված բառերի իմաստները բացատրի´ր:
ա) ջրահարս-ջրամբար, ծովանկար-ծովազարդ
բ) ժանգապատ-ժանգագույն, արծաթագույն-արծաթազարդ
գ) հողմածին-հողամաս, ջրաղաց-ջրառատ
դ) զորագունդ-զորահավաք, երկրամաս-երկրագունդ
71. Տրված բաոերը գործածելով՝ պատմությո´ւն հորինիր:
Մի մարդ, մի օր որոշեց իր կրկեսը կառուցել որտեղ կլինեն՝ կենդանիներ, ծաղրածուներ, պարողներ, աճպարարեր և այլ հետաքրքիր բաներ։ Սկզբից հավաքեց կենդանիներին հետո աճպարարաներին այնուհետև ծաղրածուներին և բոլորին։ Իսկ հետո սկսեց հենց կրկեսը կառուցել։ Երկար ձողերի վրա դրեց մեծ փոշոտ սփռողը։ ատցեց մեծ կարմիր և սպիտակ գույներով սուր կտուր ունեցող մի տուն որի վրա գրված էր ԲԱՐԻ ԳԱԼՈՒՍՏ ԿՐԿԵՍ։ Այս լուրը որ քաղաքում կրկես է բացվել շուտ տարածվեց ամբողջ քաղաքով և մեկ օրվա ընդհացքում բոլոր տոմսերը գնավծ էիր։ Առաջին համերգը լավ անցավ ոնցել մյուսները։ Մարդիկ ուրախ և լավ տպավորությւոններով լքում էին կրկեսը։ Այսպես այն մնաց դեռ երկար ժամանակներ և ոչ ոք չմոխացավ նրա մասին։
72.Տրված գոյականներին ածանցներ ավելացրո´ւ և կազմի´ր ածականներ:
Սիրտ-անսիրտ, վախ-անվախ, քար-քարո, մայր-մայրիկ, երկինք-երկինքոտ, արև-արևիկ, փայտ-փայտիկ, լեռ(ն)-լեռան, փողոց-փողոցային, երկաթ-երկաթյա, օդ-անօդ, ծաղիկ-ծաղկաման, եղբայր-եղպայրություն, ոսկի-ոսկիյա, արծաթ-առծաթյա, ծով-ծովափ, Ամերիկա-ամերիկական, Ֆրանսիա-ֆրանսիական, Գերմանիա-գերմանական:
73. Բացատրի´ր տրված դարձվածքների իմաստները:
Օրինակ՝ ջրից չոր դուրս գալ – փորձանքից, նեղ վիճակից ազատվել:
Սիրտ տալ-հույս տալ, հոգին առնել-սպանել, գլուխը կորցնել-խուճապի մատնվել, արևը խավարել-տխրել, բերանը ծռել-ծաղրել, հալից ընկնել-հոքնել, սիրտը վկայել-վտանգ զգալ, գիշերը ցերեկ անել-ամբողջ գիշեր, երես դարձնել-նեղանալ , սիրտ անել-համարձակվել, բկին չոքել-ստիպել:
75. Փակագծում տրված գոյականները գրի´ր եզակի կամ հոգնակի ձևով։
Երբ (շոգ, շոգեր) է լինում, (փիղը, փղերը) կնճիթով վերից վար ջրում է իրեն, հետո էլ ավազ է ցանում վրան, իբրև սրբիչ: (Փիղը, փղերը) հոտերով են շրջում: Նրանց առաջնորդում է ծեր ու իմաստուն (փիղը, փղերը): Հոտոտելիս (նա, նրանք) բարձրացնում են կնճիթները: Իսկ հենց որ (կնճիթը, կնճիթները) թշնամու հոտ են առնում, նրանց (տերն, տերերն) անաղմուկ հեռանում, ասես գետնի տակն են անցնում: Այդ վիթխարի, ուժեղ (կենդանին, կենդանիները) ոչ մի թշնամի չունի, բացի մարդուց:
76. Նախադասությունները լրացրո´ւ: Գրածդ բայերն ընդգծի´ր:
Աշխարհը շատ տխուր կլինի, եթե մարդը քարսիրտ ունենա և շրջապատի նկատմամբ շատ վատ է վարվում:
Ամեն օր դպրոց գալը տոն կլինի, եթե երեխան հաճույքով գնա:
Շներն իրենց անելիքը չեն իմանա, եթե նրանք անխելք լինեն և տեղ չունենան:
Փողոցում ոչ մի ավտոմեքենա չի լինի, եթե մարդը չպատրաստի այն և աշխարհը չլինի:
77. Ամեն մի բառակապակցության իմաստը տրված բառերից մեկով արտահայտի´ր:
Բնակչություն, զորք, երամ:
Մի երկրի բոլոր զինվորները-զորք
Միասին թռչող թոչունները-երամ
Մի երկրի բոլոր քաղաքների ու գյուղերի բնակիչները-բնակչություն
