Նախնադարի պարբերացումը

Մարդկության պատմության ամենավաղ շրջանը կոչվում է նախնադար, որի բաժանումը փուլերի կոչվում է պարբերացում։
                  Դարաշրջանները կոչում ենք աշխատանքային գործիքների ու զենքերի նյութերի անունով ։ Հնագույն պատմությունը բաժանվում է քարի, պղնձի-քարի և բրոնզի դարաշրջանների։

Քարի դարը ձևավորվել է շուրջ 3միլիոն տարի առաջ և ավարտվել է Ք․ա․ 6-րդ հազարամյակի կեսերին և բաժանվում է երեք փուլերի՝ հին քարի դար, միջին քարի դար և նոր քարի դար։ Այդ դարաշրջանները գիտության մեջ հունարենով, համապատասխանաբար, կոչում են պալեոլիթ, մեզոլիթ և նեոլիթ։

Հաջորդիվ մետաղի կիրառման դարաշրջանն է, որի առաջին փուլը պղնձի-քարի դարն է (հունարեն՝ էնեոլիթ), որը տևել է շուրջ 2000 տարի մինչև Ք․ա․ 4–րդ հազարամյակի սիկզբը։

Էնեոլիթին հաջորդում է բրոնզի դարը։ Այդ ընդացքում նախնադարյան հասարակությունը վերափոխվում է պետականությունների։

Բրոնզի դարը Հայաստանում սկսվել է Ք․ա․ 4-րդ հազարամյակի կեսերին և տևել մինչև 2-րդ հազարամյակի վերջը։

Հին քարի դարը (պալեոլիթ)։  Հին քարի դարը տևել է մինչև Ք․ա․ 12-րդ հազարմյակը։

Քարի դարում մարդկանց խմբերը կոչվում են նախնադարյան մարդկային հոտեր, որոնք բնակվել են քարանձավներում, զբաղվել են հավաքչությամբ և որսորդությամբ։ Հին քարի դարում գտել են կրակի գյուտը։ Կրակով տաքացրել են քարանձավը, ճաշ են եփել, նաև պաշտպանվել են գազաններից։

Ժամանակակից մարդը ձևավորվել է  Պալեոլիթի վերջին փուլում և կոչվել՝ բանական մարդ։ Կարևոր հասարակական փոփոխություններից մեկն այն էր, որ ստեղծվեցին տոհմական համայնքներ, որոնք  ի տարբերություն նախնական հոտի, ունեին բնակության մշտական տարածք և անդամները։ Տոհմական համայքները կազմվում էին միասին ապրող ու աշխատող արյունակից ազգականներից։ 

Հայաստանում հնագույն պալեոլիթյան կայան է հայտնաբերվել Գուգարքում,որն ունի 1,8 միլիոն տարվա հնություն։ Դա Եվրոպայի և Արևմտյան Ասիայի տարածքում նախամարդու հնագույն կայանն է։ Հին քարի դարի կարևոր կայաններ կան Արտին լեռան վրա, Արզնիում, Ազոխում (ԼՂՀ Հադրութի շրջան) և բազմաթիվ այլ վայրերում։ Պեղումների ժամանակ  այս տարածքներից հայտնաբերվել են  հնագույն մարդու ոսկորներ, տարատեսակ գործիքներ և զենքեր։

Հարցեր և առաջադրանքներ

1․ Ի՞նչ է նախնադարը։ Ի՞նչ չափանիշով է դարաշրջանների բաժանվում մարդկության վաղնջական շրջանի պատմությունը։
Մարդկության պատմության ամենավաղ շրջանը կոչվում է նախնադար, որի բաժանումը փուլերի կոչվում է պարբերացում։
Դարաշրջանները կոչում ենք աշխատանքային գործիքների ու զենքերի նյութերի անունով ։ Հնագույն պատմությունը բաժանվում է քարի, պղնձի-քարի և բրոնզի դարաշրջանների։
2․ Ե՞րբ է սկսվել և ավարտվել քարի դարը։
Քարի դարը ձևավորվել է շուրջ 3միլիոն տարի առաջ և ավարտվել է Ք․ա․ 6-րդ հազարամյակի կեսերին
3․ Քանի՞ փուլի է  բաժանվում քարի դարը։ Նշե՛ք նաև դրանց հունարեն անունները։
Քարի դարը բաժանվում է երեք փուլերի՝ հին քարի դար, միջին քարի դար և նոր քարի դար։ Այդ դարաշրջանները գիտության մեջ հունարենով, համապատասխանաբար, կոչում են պալեոլիթ, մեզոլիթ և նեոլիթ։
4․ Ե՞րբ է ավարտվել հին քարի դարը Հայաստանում։ Քանի՞ փուլի է այն բաժանվում։
Ք․ա․ 6-րդ հազարամյակի կեսերին և բաժանվում է երեք փուլերի՝ հին քարի դար, միջին քարի դար և նոր քարի դար։
5․ Պատմե՛ք հին քարի դարի բնորորշ գծերի մասին։ Պալեոլիթյան ի՞նչ կայաններ գիտեք Հայստանում։

ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ՆՈՐ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ԱՆՈՒՆՆԵՐ, ԱՐՏԱՀԱՅՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Հին քարի դար (պալեոլիթ), Միջին քարի դար (մեզեոլիթ), Նոր քարի դար (նեոլիթ), Պղնձի-քարի դար (էնեոլիթ), Բրոնզի դար, Երկաթի դար, մարդկային հոտ, բանական մարդ

Զօրաւոր առիւծ մը, որ նստած էր ժայռի մը վրայ, կը տեսնէ որ գազանները
սարսափահար կը վազէին։ Առիւծը կը հարցնէ, թէ ինչո՞ւ կը փախէին եւ
որմէ՞ կը վախնային։
–Դուն ալ փախիր,- կ’ըսեն,- որովհետեւ մարդը կու գայ։
–Ո՞վ է մարդը,- կը հարցնէ Առիւծը,- եւ ի՞նչ է անոր ուժը, որ կը փախիք
անկէ։
–Կու գայ եւ քեզի ալ կը վնասէ,- կ’ըսեն։
Իր ուժերուն վստահ՝ Առիւծը կը մնայ իր տեղը։ Եւ ահա կու գայ հողագործ
մարդ մը։
–Եկուր կռուինք,- կ’ըսէ հպարտ Առիւծը։
–Շատ լաւ,- կ’ըսէ մարդը,- բայց քու զէնքերդ հետդ են, մինչ իմիններս
տունն են։ Քեզ կապեմ, որպէսզի չփախիս, իսկ ես երթամ եւ բերեմ զէնքերս,
որպէսզի կռուինք։

Առիւծը կ’ըսէ.
–Երդում ըրէ, որ պիտի գաս եւ ես կ’ընդունիմ ըսածդ։
Մարդը երդում կ’ընէ եւ Առիւծը կը համաձայնի կապուիլ։
Մարդը կը հանէ պարանը եւ Առիւծը պինդ* կը կապէ կաղնիի ծառին, ապա
ծառէն կը կտրէ հաստ ճիւղ մը եւ կը սկսի զարնել Առիւծին։
Առիւծը կը գոչէ.
–Աւելի զօրաւոր եւ անխնայ զարկ կողերուս, որովհետեւ այս խելքիս միայն
այսպիսի ծեծ կը վայելէ։

Փաթեթի առաջին առակը կարդա’ և փոխադրի’ր արևելահայերեն։

Մի զորավոր Առյուծ, որը նստած էր ժայռի  վրա, տեսնում էր, որ գազանները սարսափահար վազում են: Առյուծը հարցնում է, թե ինչու՞ են փախչում և ումի՞ց են վախենում:
-Դու էլ փախիր-ասացին- որովհետև մարդը գալիս է:
-Ո՞վ է մարդը-հարցնում է առյուծը-և ի՞նչ է նրա ուժը, որ փախնում եք նրանից:
-Կգա և քեզ էլ վնաս կտա-ասացին:
Իր ուժերին վստահ՝ առյուծը մնում է իր տեղում: Եվ ահա եկավ մի հողագործ մարդ:
-Արի կռվենք-ասաց հպարտ առյուծը:
-Շատ լավ-ասաց մարդը,-բայց քո զենքերը քեզ հետ են, մինչ իմերը տանն են: Քեզ կապեմ, որպեսզի չփախչես, իսկ ես գնամ և բերեմ զենքերս, որպեսզի կռվենք:
Առյուծն ասաց.
-Երդվիր, որ պետք է գաս, և ես կընդունեմ ասածդ:
Մարդը երդվեց և առյուծը համաձայնվեց կապվել:
Մարդը հանեց պարանը և առյուծին պինդ կապեց կաղնու ծառին, ապա ծառից   կտրեց մի հաստ ճյուղ և սկսեց խփել առյուծին:
Առյուծը գոչեց.
-Ավելի ուժեղ և անխնա խփիր կողերիս, որովհետև այս խելքիս միայն այսպիսի ծեծ է վայել: