November 7

Երկրի պտույտն իր առանցքի և Արեգակի շուրջ

hfjhg загруженное

Ինչպես արդեն գիտեք, Երկիր մոլորակը պտտվում է և իր առանցքի, և Արեգակի շուրջը: Իր առանցքի շուրջ պտտվելը ակնառու կարող եք տեսնել նրա մոդելի’ գլոբուսի օրինակով:
Երկրի վրա տեղի ունեցող որոշ երևույթներ բացատրվում են Երկրի’ իր առանցքի շուրջ պտույտով: Օրինակ’ գիշերվա և ցերեկվա հերթափոխումը: Երկիրը լուսավորվում է Արեգակից: Եվ քանի որ այն գնդաձև է, բնականաբար միաժամանակ ամբողջապես չի կարող լուսավորվել: Լուսավորվում է այն մասը, որն ուղղված է դեպի Արեգակը: Բայց քանի որ այն պտտվում է իր առանցքի շուրջ, ուստի նրա բոլոր կողմերը հերթականությամբ ուղղվում են դեպի Արեգակն ու լուսավորվում: Պտույտի այդ պահին Արեգակին ուղղված կողմում կլինի ցերեկ, իսկ հակառակ կողմում’ գիշեր: Բնականաբար ցերեկն ու գիշերը հերթափոխում են միմյանց:

Իր առանցքի շուրջը Երկրի պտույտն անվանում են օրական պտույտ, իսկ Արեգակի շուրջը’ տարեկան պտույտ:
Այդպես են կոչվում, որովհետև Երկիրն իր առանցքի շուրջը մեկ լրիվ պտույտը կատարում է մեկ օրում (24 ժամում), իսկ Արեգակի շուրջը’ մեկ տարում: Տարվա տևողությունը 365 օր 5 ժամ 48 րոպե 46 վայրկյան է: Այն ուղին, որով շարժվում է մոլորակը, կոչվում է ուղեծիր։ Այլ կերպ ասած’ դա նրա հետագիծն է: Արեգակի շուրջը Երկրի պտտման ուղեծիրն ունի ձվածրի տեսք:

Երկրի տարեկան պտույտով է պայմանավորված նաև տարվա չորս եղանակների (գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ) կանոնավոր հերթափոխը:
Ուշադրություն դարձրեք, որ Երկրի պտտման առանցքը միշտ մնում է թեքված նույն դիրքով: Երկրի շարժման ընթացքում նրա մակերևույթի տարբեր մասեր տարբեր չափով են լուսավորվում Արեգակից: Այն կիսագնդում, որով Երկիրն ուղղված է դեպի Արեգակը, ամառ է, իսկ մյուս կիսագնդում’ ձմեռ:
Հունիսի 22-ին հյուսիսային կիսագնդում լինում են ամենաերկար ցերեկը և ամենակարճ գիշերը, իսկ հարավային կիսագնդում’ ամենակարճ ցերեկը և ամենաերկար գիշերը: Դեկտեմբերի 22-ին հյուսիսային կիսագնդում լինում են ամենակարճ ցերեկը և ամենաերկար գիշերը, իսկ հարավային կիսագնդում’ հակառակը: Սեպտեմբերի 23-ին ու մարտի 21-ին գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները հավասարվում են: Այդ օրերին Երկրի երկու կիսագնդերը հավասարապես են լուսավորվում Արեգակից ընկնող ճառագայթներով և հավասարապես ջերմություն ստանում:
Այլ է պատկերը բևեռներում. մարտի 21-ից մինչև սեպտեմբերի 23-ը (վեցամիս) Հյուսիսային բևեռում ցերեկ է, որը կոչվում է բևեռային ցերեկ: Այդ նույն ժամանակամիջոցում Հարավային բևեռում գիշեր է, որը կոչվում է բևեռային գիշեր:
Սեպտեմբերի 23-ից մինչև մարտի 21-ը Հյուսիսային բևեռում լինում է բևեռային գիշեր, իսկ Հարավայինում’ բևեռային ցերեկ:

Հարցեր և առաջադրանքներ`

1. Որն է համարվում օրական և որը` տարեկան պտույտ։
Երկրի օրական պտույտ է համարվում Երկրի պտույտն իր առանցքի շուրջ։ Այն տևում է 24 ժամ։ Իսկ Երկրի տարեկան պտույտը դա Երկրի պտույտն է Արեգակի շուրջ, որը տևում է 365 օր 5 ժամ 48 րոպե 46 վայրկյան։
2. Ինչ է նշանակում ուղեծիր և ինչ տեսք ունի Երկրի ուղեծիրը։

Այն ուղին, որով շարժվում է մոլորակը, կոչվում է ուղեծիր։ Այն նաև անվանում են Երկրի հետագիծ: Երկրի ուղեծիրն ունի ձվածրի տեսք:
3. Նշեք տարվա գիշերահավասարի օրերը։
Տարվա մեջ լինում է երկու գիշերահավասար՝ գարնանը և աշնանը։ Գարնանային գիշերահավասարը լինում է մարտի 21-ին, իսկ աշնանայինը՝ սեպտեմբերի 23-ին։
4. Ինչպես կբացատրեք չորս տարին մեկ փետրվար ամսվա 29֊րդ օրվա ավելացումը և ինչպես են անվանում այդ տարին։

Երկրագունդը պտտվում է Արեգակի շուրջ 365 օր 5 ժամ 48 րոպե 46 վայրկյանում։ Յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ այդ 5 ժամ 48 րոպե 46 վայրկյանը կազմում են մոտավորապես 24 ժամ, ինչի արդյունքում տարին ավելանում է 1 օրով։ Փետրվարին ավելանում է ևս 1 օր և 4 տարին մեկ փետրվարն ունենում է 29 օր, իսկ տարին՝ 366 օր։ Այդ տարին անվանում են Նահանջ տարի։

November 7

Երկուշաբթի 07

186․ Յուրաքանչյուր շարքի չորս բառերն ի՞նչ ընդհանրություն ունեն, որ նույն շարքի մի բառը չունի։

ա) Երաշտահավեր                բ) Մանուկներ                        գ) Հատիկներ

      դեղձանիկներ                     երեխա                                      կապիկներ

      վագրեր                                պատանիներ                            ձագուկներ

      առյուծներ                          երիտասարդներ                      կանայք

      սիրամարգ                          մարդիկ                                     տանտիկիններ

Յուրաքանչյուր շարքի չորս բառերն հոգնակի թվով են, իսկ նույն շարքի մի բառը չունի հոգնակի թիվ։ Գ շարքում կա տպագրական սխալ, բոլորը հոգնակի են։

192. Տեքստի բոլոր գոյականները հոգնակի դարձրո՛ւ և ըստ անհրաժեշտության դրանց համապատասխանեցրո՛ւ բայերը (գործողություն ցույց տվող բառերը):

Հերթական ոլորանից հետո երևաց սրբավայրը: Վերևում արձան է նստած: Արձանը կորցրել է գլուխը: Երկրաշարժը բազմիցս սասանել է այդ լեռան գագաթը, օտար բանակի զինվորը ձգտել է խորտակել իրեն անհասանելի ու թշնամական սրբավայրը: Արձանը, բարձրաքանդակն ու գազանի կերպարանքը կերտված են հիանալի վարպետի կողմից:

  1. Տեքստում բոլոր գոյականները եզակի թվով են դրված: Որը պետք՝ հոգնակի դարձրո՛ւ:

Սֆինքսը մի սոսկալի հրեշ էր, որը կնոջ գլուխ ուներ, առյուծի մարմին, սուր ճանկ, հզոր թև: Նա բնակություն էր հաստատել Թեբե քաղաքի մոտ և այնտեղ պիտի մնար, մինչև մի մարդ լուծեր նրա հանելուկը: Նա իր մոտից անցնող մարդուն հանելուկ Էր առաջարկում, բայց ոչ ոք չէր կարողանում լուծել, և մարդը մեռնում էր նրա սոսկալի գրկի մեջ: էդիպ արքան որոշում է Սֆինքսից փրկել մարդուն և գնում է հրեշի մոտ:
— Ո՞վ է առավոտյան չորս ոտքով քայլում, կեսօրին՝ երկու, իսկ երեկոյան՝ երեք,- հարցնում է Սֆինքսը:
— Մարդը,- պատասխանում է Էդիպ արքան:- Երբ նա երեխա է, սողում է, հասուն տարիքում երկու ոտքով է քայլում, իսկ ծերության օրերին փայտով է քայլում:
Հանելուկի ճիշտ պատասխանը լսելով՝ Սֆինքսը նետվում է ծովը և ոչնչանում: Այդպես էր վճռել հույների աստվածը:
Այսօր հանելուկային, անլուծելի հարցն անվանում են «սֆինքսային»:

  1. Տեքստերի եզակի գոյականները հոգնակի դարձրո՛ւՓոփոխությունից ո՞ր տեքստի միտքը փոխվեց:

Ա. Կատուների պատմություններն արտասովոր են: Մարդիկ կատուներին մեկ աստվածացրել ու պաշտել են, մեկ վհուկ համարել ու խուսափել: Երբեմն էլ կատուների միջոցով իրենց ապագան են զուշսւկել:
Կատուները ապրում են մարդկանց կողքին, հաճախ հավատարիմ ծառայում են մարդկանց, բայց առաջվա պես անկախ ու նույնիսկ կիսավայրենի են մնում: Ի տարբերություն ուրիշ ընտանի կենդանիների՝ կատուները մարդկանց համար խորհրդավոր ու անճանաչելի են մնում, իրենց գաղտնիքները «չեն բացում»:
Բ. Մոտ հարյուր տարի առաջ Օդեսայում փղերը փախան կրկեսից: Տերերը  ինչ արեցին, չարեցին, նրանք էլ կրկես չվերադարձան:

Փոխվեց իմաստը Բ տարբերակում:

Կարդա՛ տեքստը, դո՛րս գրիր եզակի թվով գործածված գոյականները և դարձրո՛ւ հոգնակի։

Երգի հրապույրը

Մեզանից հազարավոր տարիներ առաջ, մեզնից շատ ու շատ հեռու՝ յոթ ծովերի մյուս ափում, կար մի աշխարհ: Այնտեղ ծաղիկներ կային, չքնաղ ու բյուրազան ծաղիկներ՝ թիթեռների պես փռված ու թրթռուն՝ ժայռերի ու դաշտերի վրա, և նրանց անուշ հոտով լցվել էին այդ աշխարհի սարերն ու ձորերը: Այնտեղ աղբյուրներ կային, պայծառ ու կարկաչուն աղբյուրներ՝ մանուկների պես, որ թռչկոտում էին քարից քար՝ ծաղիկները համբուրելով: Բայց այնտեղ մադիկ չար էին ու անգութ: Մի որբ ու աղքատ մանուկ էր ապրում այդ մարդկանց մեջ. գիշերը տեղ չուներ գլուխը դնելու և հաց չուներ ուտելու: Նա մենակ էր, ինչպես մի թռչուն՝ ամայի ժայռերի մեջ: Եվ նա մեծացավ բոլորի աչքի առջև՝ անտես ու անհայտ. կերակրվում էր դաշտի բույսերով և պատսպարվում էր անձավների մեջ: Բայց, բոլոր մարդկանցից ծածուկ, իր մատներով շոշափում էր ու զննում մարդկանց սրտերը և տեսնում էր, որ քարից էին այդ սրտերը՝ քար ու ապառաժից: Ու երբ պատանի դարձավ, թողեց այդ քարսիրտ աշխարհը և ճամփա ընկավ մի ուրիշ, մի լավ աշխարհ գտնելու համար: Հասավ մի ծովափ և երբ ափի ավազների վրա շրջում էր, տեսավ ցամաքին մի շա¯տ գեղեցիկ, մի շողշողուն ձուկ՝ հոգեվարքի մեջ թալիկ-թալիկ տալիս: Պատանին գրկեց ձուկը և քնքշությամբ տարավ, բաց թողեց ծովի մեջ: Ձուկը երբ ուշքի եկավ, դարձավ-ասաց մարդու լեզվով.

— Բարի տղա, ինչ որ սիրտդ կուզե, ասա, ես կկատարեմ քո արած լավության փոխարեն:

Պատանին մի փոքր մտածելուց հետո ասաց.

— Ինձ այնպիսի մի հնար տուր, որ մարդու կրծքի տակ քարը իսկական սիրտ դարձնեմ:

— Դու սեր ես ուզում, հրաշալի տղա, շատ լավ, կտրիր ծովափի եղեգներից մեկը, սրինգ շինիր և գնա, մարդկանց մեջ երգիր: Եվ երբ տեսնես, որ նրանց աչքերը արցունքով լցվեցին, իմացիր, որ քարը սիրտ դարձավ: Այսպես խրատեց ձուկը և փաթաթվելով ալիքների հետ՝ սուզվեց ծովի խորքը: Պատանին իսկույն կտրեց եղեգնը, սրինգ շինեց և սուլեց: Այնպե՜ս քաղցր, այնպե՜ս հոգեգրավ դուրս հորդեցին հնչյունները սրնգի փողից, որ բոլոր թռչունները լուռ կեցան լսելու համար: Ապա շտապեց մարդկանց մոտ, մտավ մարդաշատ քաղաքը, կանգնեց հրապարակում և սրինգը նվագեց: Քնքուշ ու գեղեցիկ՝ ուղղակի սրտի խորքերից դուրս ցայտեցին դյութական, անուշ հնչյունները: Նա երգում էր արցունքով թրջած հացը աղքատների ու չարքաշների, ցուրտ, անտուն գիշերները մերկ տնանկների, նա երգում էր փակ դռներն ու քար սրտերը մարդկանց, անտեր, անտերունչ մենակությունը լքված որբերի: Եվ փռվեցին նրա երգերը հրապարակի վրա, մտան ամեն մի խրճիթ ու ապարանք, փշրեցին քարեղեն սրտերը: Ամեն մի սիրտ խայթվում էր իր անգթությամբ և բռնկվում էր ծովի չափ սիրով, որ ծովի պես հուզվում էր և ափերից դուրս թռչում: Եվ ամեն մի մարդ ուզում էր հրապարակ վազել, սիրով ու կարոտով գրկել մի ուրիշ անծանոթ մարդու, գրկել, համբուրել նրան և մեռնել նրա համար: Եվ ահա մարդիկ դուրս թռան տներից, վազեցին հրապարակ, շրջապատեցին պատանուն և առաջին անգամ նկատեցին, որ աղքատ է նա ու մենակ. գրկեցին ու համբուրեցին նրան և առաջին անգամ իրենց կյանքում վշտահար հեկեկացին…

Այդ օրվանից աշխարհ եկավ Երգը, ու Երգի միջոցով հալվեցին քար սրտերը, և այդ օրվանից սերը վշտի հետ անբաժան բույն դրեց մարդկանց սրտերի մեջ …

Առաջադրանքներ

  • Դուրս գրի՛ր անծանոթ բառերը և բացատրի՛ր: Դրանցից մի քանիսը գործածի՛ր նախադասությունների մեջ:

Բյուրազան-բազմազան

Անգութ-անխիղճ

Ամայի-անբնակ

Ապառաժ-ժայռ

Հոգեվարք-մահվան  տագնապ

Եղեգ-բամբուկ

Դյութական-մոգական, կախարդական

Տնանկ-անտուն

Ապարանք-պալատ

Հեկեկալ-լացել

Նախադասություններ

Ի՜նչ գեղեցիկ  ժայռ  է։

Ես  չեմ  սիրում  պալատներ։

Մոգական  ուժերը  սնահավատություններ  են։

Կան  դպրոցներ, որոնց  ուսուցիչները  անխիղճ  են։

Ինչու՞  ես  լացում։

Բակում  կան  բազմազան  ծաղիկներ։

  • Կարդա՛ և ընդգծի՛ր երկհնչյուն պարունակող բառերը:

Երկհնչյունները  ընդգծված  են  տեքստում։

  • Առանձնացրո՛ւ համեմատությունները և բացատրի՛ր:

Չքնաղ ու բյուրազան ծաղիկներ-գեղեցիկ  ու  բազմազան  ծաղիկներ

Թիթեռների պես փռված ու թրթռուն-թիթեռների  պես փռված  և  թռթրալու  հատկություն  ունեցող

Պայծառ ու կարկաչուն աղբյուրներ-լուսավոր  ու  քչքչան  աղբյուրներ

Շոշափում էր ու զննում մարդկանց սրտերը-շոշափում  ու  ուսումնասիրում  մարդկանց  սրտերը

և  այլն․․․․․

  • Ընդգծված բառերը փոխարինի՛ր դրանց հոմանիշներով: Միտքը ինչպե՞ս փոխվեց: Համեմատի՛ր:

Գրեթե  միտքը  չփոխվեց, որովհետև  նրանք  իմաստով  նույն  բառերն  են։

Հոտ-բույր

Աղքատ-չունևոր

Անգութ-անխիղճ

Պատսպարվել-պաշտպանվել

Անձավ-քարանձավ

Ծածուկ-թաքուն

Զննել-ուսումնասիրել

Կուզե-կցանկանա

Խրատել-նախատել

Դյութական-կախարդական

Տնանկ-անտուն

  • Ընդգծված բառերը փոխարինի՛ր դրանց հականիշներով: Ի՞նչ ստացվեց: Կարդա՛ և մեկնաբանի՛ր:

Երբ  տեքստում  բառերը  փոխում  ես  հականիշներով, նախադասության  իմաստը  փոխվում  է  և  դառնում  հակառակ  իմաստով։

Հոտ-անհոտ

Աղքատ-հարուստ

Անգութ-բարեսիրտ

Պաստպարվել-չթաքնվել

Անձավ-՞

Ծածուկ-ակնհայտ

Զննել-չզննել

Դյութական-ռեալ

Կուզե-չի  ցանկանա

Խրատել-չխրատել

Տնանկ-տնավոր

  • Առանձնացրո՛ւ պատմվածքի ,,բանալի ,, մտքերը, կարդա՛ և մեկնաբանի՛ր:

1. Ինձ այնպիսի մի հնար տուր, որ մարդու կրծքի տակ քարը իսկական սիրտ դարձնեմ:

Նա  ասում  էր  ինձ  մի  հնար  տուր, որ  մարդու  չարացած  սիրտը, որը  դարձել  է  քար, դարձնեմ  սիրտ։

2.Այդ օրվանից աշխարհ եկավ Երգը, ու Երգի միջոցով հալվեցին քար սրտերը, և այդ օրվանից սերը վշտի հետ անբաժան բույն դրեց մարդկանց սրտերի մեջ …

Գոյականներ

Տարիներ,ծովեր, ափ, աշխարհ, ծաղիկներ, թիթեռներ, ժայռեր, դաշտեր, սարեր, քար, աչք, հաց, ձուկ, սիրտ  սրինգ, դուռ, երգ, տուն։

Ածականներ

Չքնաղ, բյուրազան, հրաշալի, ցուրտ, անտուն, անտեր, անուշ, խորհուրդ, ամայի, շողշողուն, գեղեցիկ, քնքուշ, փռված, կարկաչուն, մարդաշատ։

November 7

Առաջադրանքներ

Առաջադրանքներ

  1. Քանի՞ ուղղանկյուններից է բաղկացած ուղղանկյունանիստը։
    6
  2. Ուղղանկյունանիստի նիստերից յուրաքանչյուրը ի՞նչ երկրաչափական պատկեր է։
    Ուղղանկյուն
  3. Խորանարդի նիստերից յուրաքանչյուրը ի՞նչ երկրաչափական պատկեր է։
    քառակուսի
  4. Քանի՞ քառակուսիներից է բաղկացած խորանարդը։
    6
  5. Քանի՞ նիստ ունի խորանարդը։
    6
  6. Քանի՞ գագաթ ունի խորանարդը։
    8
  7. Քանի՞ կող ունի խորանարդը։
    12
  8. Համեմատեք խորանարդը և ուղղանկյունանիստը։
    Նմանությունը երկուսնել տարածական եռաչափ մարմիններ են,երկուսնել ունեն 6 նիստ,8 գագաթ և 12 կող,երկուսնել ունեն լայնություն,երկարություն բարձրություն։Տարբերությունը որ մեկի նիստը ուղղանկյունը մեկինը քառակուսի, խորանարդի լայնությունը բարձրությունը հավասար են իսկ ուղղանկյունանիստինը հավասար չեն։
  9. Ի՞նչ խորանարդի ծավալը։
    Նրա տարողղությունը։
  10. Ի՞նչ ուղղանկյունանիստի ծավալը։
    Նրա տարողղությունը։
  11. Որո՞նք են ուղղանկյունանիստի չափումները։
    Բարձրություն,երկարություն և լայնություն։
  12. Հաշվեք ուղղանկյունանիստի  ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 6 դմ, 7դմ,  11դմ։
    11x7x6=462դմ քառ․
  13. Հաշվեք ուղղանկյունանիստի ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝     6 դմ,  18 սմ, 10 սմ։
    6 դմ=60 18դմ=180 սմ
    180x10x6=28800
  14. Հաշվեք  3 դմ կող ունեցող  խորանադի ծավալը։
    3x3x3=18 դմ քառ․
  15. Հաշվեք  15 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալը։
    15x15x15=3375 սմ քառ․
  16. Հաշվեք ուղղանկյունանիստ ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 11 սմ, 10 սմ, 16 սմ։
    16x11x10=1760 սմ քառ․
  17. Հաշվեք ուղղանկյունանիստ ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 15 մմ, 18 մմ,  6 մմ։
    18x15x6=1620մմ քառ․
November 7

Передышка /7 — 11 ноября/

Урок 1

1

От деревни до ближнего леса дорога шла через широкое поле. Идёшь по нему в летний день – солнце печёт, жара. Но как раз на половине пути, у самой дороги, росла берёза…
Кто бы из леса в деревню или обратно ни шёл, обязательно сядет и отдохнёт в прохладной тени под старым деревом. Кругом всё поле даже блестит от солнца, а под густой берёзой всегда прохладно. Над головой зелёные листья шумят, будто зовут присесть и передохнуть немножко. Вот и прозвали эту берёзу „Передышкой”.
Ранней весной, только пригреет солнце, а Передышка уже зазеленела, стоит среди поля нарядная, усыпанная молодыми листочками. А осенью Передышка становится вся жёлтая. Подует ветер, и полетят с дерева золотые листья. Целые стаи перелётных птиц садились передохнуть на берёзу. Но вот однажды осенью собрали ребята в лесу сухие ветки и возвращались домой. Дошли они до берёзки и присели отдохнуть. Посидели немного, а потом кто-то из них предложил:
– Давайте костёр разожжём, погреемся и картошку испечём.
Сказано – сделано. Наломали сухих веток, стали их зажигать, а они не горят. Ветром огонь задувает.
– Постойте! – кричит один из мальчиков. – Тащите-ка ветки к берёзе. Она наш костёр от ветра закроет.

С тех пор стали ребята между корнями берёзы костёр разводить, картошку печь. Огонь разжигать было очень удобно: надерут коры с той же берёзы, она хорошо горит, в один миг костёр разгорается. Всю кору внизу с дерева ободрали. А между корнями получилась
большая чёрная дыра – настоящая печь.

печь (испечь) картошку – կարտոֆիլ խորովել                         кора – կեղև
зажигать (зажечь) костёр – խարույկ վառել

Ответьте на вопросы.
1. Почему под старой берёзой часто садились отдыхать люди?
Потому что, был ветер и он мешал этим людям зажигать костер.
2. Как выглядела берёза весной и осенью?
Это береза всегда была старой.
3. Почему разводить костёр под деревом было очень удобно?
Потому что, когда они пришли на то место, в данный момент дул ветерок, а под деревом было очень уютно и ветра не было.
4. Как вы думаете, можно ли разводить огонь под деревом?
Под деревом огонь разводить нельзя.
5. Что бы вы сказали ребятам, которые разжигают костёр между корнями дерева?
Я бы им сказала: – Нельзя разводить костер под дерева, потому что весь лес может сгореть.

Найдите в интернете информацию о деревьях.
СИМВОЛЫ ДУБА
Дуб – могучее крепкое дерево, символ мужества, огня, молнии и княжеской власти. Дуб – одно из самых любимых и почитаемых среди европейских народов дерево. Под священными Дубами у славян происходили все важнейшие события — собрания, свадебные обряды, суды. В священных Дубовых рощах наиболее старые и уважаемые деревья обносились оградой, за которую могли заходить только жрецы.

В доисторические времена почти половину лесов Европы составляли дубравы. Человек лихо расправился с этим замечательным деревом. Сначала он вырубал и сжигал Дуб, освобождая землю под пашни, а затем рубил на дрова и строительные материалы. Дуб, на свою беду, отлично годился и на то, и на другое. Итог печален — Дубов стало в десятки раз меньше (около 3% всех лесов Европы).

НАЗВАНИЯ ДУБА

В мире существует множество видов Дуба, но в России чаще всего встречается Дуб черешчатый (Дуб обыкновенный). Дуб назван черешчатым за длинные плодоножки.

ГДЕ РАСТЁТ ДУБ?

Дуб широко распространён в Западной Европе и европейской части России. Доходит в северо-западной России до Финляндии. В восточном направлении северный предел распространения Дуба постепенно спускается к югу, и, подходя к Уральскому хребту, понижается до 57° и несколько южнее. Урал является восточной границей ареала Дуба черешчатого.

КАК ВЫГЛЯДИТ ДУБ?

Дуб не сложно отличить от других деревьев по его могучей стати.

Дуб – крупное, обычно дерево с могучей кроной и мощным стволом. Достигает высоты 20—40 м. Может дожить до 2000 лет, но обычно живёт 300—400 лет. Рост в высоту у Дуба прекращается в возрасте 100—200 лет, прирост в толщину, хоть и незначительный, продолжается всю жизнь.

Крона Дуба густая, раскидистая, с толстыми ветвями.

Кора Дуба толстая, прочная, у взрослого дерева морщинистая, тёмного цвета.

Листья Дуба продолговатые с большими округлыми зубцами.

Неторопливо распускает Дуб листья — иногда лишь к началу июня. А порой – со второй попытки, когда первые листья съедают гусеницы.

Цветы Дуба собраны в длинные свисающие серёжки 2-3 см длиной.

Жёлуди Дуба обычно продолговатые, вырастают от 1,5 до 5см. Летом жёлуди зелёного цвета, осенью желтеют и опадают. На ощупь жёлуди гладкие аккуратные, от этого их хочется собирать, особенно детям. Красивы и шляпки от желудей. Внутри дубового жёлудя 2 дольки желтоватого или красноватого цвета, горькие на вкус.

Жёлуди, плоды Дуба, сидят в специальных «рюмочках» — плюсках. Желудями любят лакомиться кабаны и домашние свиньи, так что уже в средние века люди пасли в дубравах многотысячные стада свиней. В басне Ивана Крылова «Свинья под Дубом» неблагодарная свинья, наевшись желудей, начинает подрывать корни дерева, вредя ему. С биологической точки зрения баснописец ошибается: перерывая почву и уничтожая вредителей, свиньи приносили дубовым лесам только пользу.

КОГДА ЦВЕТЁТ ДУБ?

Цветут Дубы обычно в зрелом возрасте от 40 до 60 лет, вместе с распусканием листьев, обычно в мае.

Жёлуди поспевают в сентябре – октябре.

ЛЕЧЕБНЫЕ СВОЙСТВА ДУБА

Важное медицинское значение имееткора Дуба, так как она содержит значительное количество (до 20%) дубильных веществ, а также флавоноиды, пектин, танин, крахмал, слизи и другие природные антисептики. Отвар из коры, благодаря ее дубильным свойствам, оказывает сильное вяжущее и противовоспалительное действие.

Больше всего, в медицине, ценится и используетсякора Дуба, особенно молодая. Применяется она в основном как наружное средство, иногда – внутренне, в виде настоев, отваров, чая.

Кора и листья Дуба обладаютвяжущим, противовоспалительным, противоглистным, успокаивающим, кровоостанавливающим действиями.

Настой коры Дуба принимают при заболеваниях желудка, поносах, гастритах, коликах, воспалении кишечника, колитах, язвенном колите, желудочно-кишечных кровотечениях, болезнях печени, селезенке. Теплый настой улучшает пищеварение.

ПРИМЕНЕНИЕ ДУБА

Отвар коры Дуба и листьев (1:10) принимают при заболеваниях почек, почечных кровотечениях, кровавой моче, при частых мочеиспусканиях (в малых дозах), при воспалении мочевыводящих путей.

Настой листьев Дуба применяют при ночном недержании мочи (энурезе). Отвары ещё используют для полосканий при воспалении слизистой полости рта, запахе изо рта, при воспалении языка, для примочек при пролежнях, при обморожениях рук и ног (ванночки), ожогах, ранах, воспалении кожи, экземе, золотухе.

При потливости ног делают ванночки из отвара коры (2 ст. ложки на 1 стакан воды, кипятить 1-2 мин., настоять до охлаждения), а также в носки на день всыпают измельченную кору.

Кофе из желудей Дуба: жёлуди надо очистить от кожуры, отварить, слить воду сразу, затем крупно измельчить, кусочками, и пожарить пока не подрумянятся. Дать остыть и перемолоть на кофемолке в порошок. Заваривать как кофе, или можно использовать как пищевую добавку. Такой напиток дают детям, при заболеваниях сердечнососудистой и нервной систем.

ДУБ – ПРОТИВОПОКАЗАНИЯ

Нельзя допускатьпередозировки при употреблении настоев или отваров из Дуба, поскольку это может вызвать рвоту. Прием внутрь препаратов из дуба категорически запрещается детям.

БОЛЕЗНИ И ВРЕДИТЕЛИ ДУБА

Одним из самых опасных заболеваний Дуба является мучнистая роса. На листьях возникает характерный белый налёт, словно их облили мыльным раствором. Болезнь, замеченная в ранней стадии, легко останавливается с помощью опрыскиваний однопроцентным раствором медного купороса.

Для Дуба опасны листогрызущие насекомые и стволовые вредители такие, как большой Дубовый усач, Зелёная дубовая листовертка, Плодовая чехликовая моль.

ДУБ. ИНТЕРЕСНЫЕ ФАКТЫ

На листьях Дуба можно увидеть румяные шарики, словномаленькие яблочки, называемые галлами или чернильными орешками. Галлы на дубе появляются из-за насекомых — Орехотворок. Они откладывают в ткань листа яйцо, а вещества выделяемые личинкой вызывают разрастание тканей, в результате чего образуется галл, а личинка получает безопасное убежище.

Дуб, обороняясь от паразита, откладывает в стенках галла оченьбольшое количество дубильных веществ, которые с железным купоросом образуют черную краску, использовавшуюся при изготовлении чернил, тех самых, которыми писали А.С. Пушкин (!) и его современники, кстати, очень стойких и прочных.

Некоторые Дубы живут больше тысячи лет, достигая огромных размеров.

Домашнее задание:

Текст «Передышка» читать, рассказывать